Anayasa Mahkemesi'nin Burhan Çoban Başvurusu: Tanık Olarak Beklerken Polis Müdahalesi ve Etkili Soruşturma Yükümlülüğü İhlali

Anayasa Mahkemesi Birinci Bölümü'nün 12 Ocak 2021 tarihli ve 2015/16217 başvuru numaralı kararı, hukuk pratiğinde kolluk müdahaleleri ve etkili soruşturma yükümlülüğü açısından önemli bir emsal teşkil etmektedir. Başvurucu Burhan Çoban, E.S.'nin ölümüyle ilgili ceza davasında tanık olarak ifade vermek üzere Ankara Adliyesi'nde duruşma salonu önünde beklerken, çıkan kargaşa sırasında polisler tarafından darbedildiğini iddia etmiştir. Mahkeme, bu olayda yürütülen soruşturmanın etkisizliği nedeniyle Anayasa'nın 17. maddesinde güvence altına alınan kötü muamele yasağının usul boyutunun ihlal edildiğine karar vermiştir.

Olayın Detayları ve Delil Durumu

23 Eylül 2013 tarihinde, Gezi Parkı olaylarında hayatını kaybeden E.S.'nin davasının duruşmasında tanık olarak çağrılan Çoban, adliye koridorunda kalabalık bir grupla beklemekteydi. Duruşma salonunda sivil giyimli polislerin bulunması üzerine avukatların itirazı ile bu kişiler dışarı çıkarıldı. Çıkan gerginlikte, Çevik Kuvvet ve sivil polisler grubu merdivenlere doğru sürüklemiş, başvurucuya cop, kalkan, tekme ve yumruklarla müdahale ettiği belirtilmiştir. Çoban, boynundan tutularak merdivenden aşağı atıldığını ifade etmiştir.

Ankara Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nin kesin adli raporunda, alın solunda ekimoz, sıyrık ve ödem; sol göz medialinde ekimoz; sol kaş üzerinde ekimoz; sağ ön kolda hassasiyet ve sıyrıklar; bel solunda çizik; baş ve sağ dizde ağrı tespit edilmiş, yaralanmanın basit tıbbi müdahale ile giderilebileceği kaydedilmiştir. Bu rapor, iddiaları destekleyen somut delil niteliğindedir.

Soruşturma Süreci ve Eksiklikler

Çoban, 26 Eylül 2013'te Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı'na şikayette bulundu. Savcılık, güvenlik kamerası kayıtlarını, polis tutanaklarını ve teşhis için fotoğrafları talep etti. Bilirkişi raporu, kavganın 45 saniye sürdüğünü, Çoban'ın izdihamda merdivenlere sürüklendiğini ancak darp edilip edilmediğinin görüntü kalitesinden tespit edilemediğini belirtti. Çoban, iki polisi teşhis etti ancak ifadeleri alınmasına rağmen yeni bilirkişi raporu talep edilmedi.

Savcılık, 12 Mayıs 2015'te kovuşturmaya yer olmadığına karar verdi; gerekçe olarak polisin 2559 sayılı Polis Vazife ve Selahiyet Kanunu m.16 uyarınca orantılı güç kullandığı, yaralanmanın arbededen kaynaklandığı belirtildi. İtiraz reddedildi. AYM, soruşturmanın bağımsız, tarafsız, özenli ve süratli olmadığını vurguladı:

• Merdiven ve alt kat kameraları araştırılmadı.
• Teşhis edilen polislerin görüntülerdeki konumları doğrulanmadı.
• Tanıklar dinlenmedi, kolluk belgeleriyle yetinildi.
• Yaralanma kabul edilmesine rağmen failler tespit edilmedi.

Hukuki Değerlendirme ve AİHM İçtihatları

AYM, Anayasa m.17/3'ü (kötü muamele yasağı) ve m.5'i (devletin koruma yükümlülüğü) birlikte yorumladı. Etkili soruşturma, Cezmi Demir (2013/293) ve Tahir Canan (2012/969) içtihatlarında vurgulandığı üzere, delillerin resen toplanmasını, bağımsızlığı ve nesnel analizi gerektirir. AİHM'in Labita/İtalya ve Mammadov/Azerbaycan kararları da etkinlik standartlarını belirler: minimum asgari eşik, titiz inceleme.

Hakaret/tehdit iddiası soyut kaldığı için kabul edilemez bulundu. Yaralanma iddiası kabul edildi; maddi boyut için yeterli veri yoktu, usul boyutu ihlal edildi. 2559 sayılı Kanun m.16 (zor kullanma), 5237 sayılı TCK m.86 (kasten yaralama) ve CMK m.160 (savcının resen soruşturma) korundu.

Karar ve Sonuçlar

• İhlal tespiti.
• Karar, 2013/118105 sayılı soruşturma için Ankara CB'ye gönderildi (yeniden soruşturma).
• Net 15.000 TL manevi tazminat.
• 3.826,90 TL yargılama gideri.

Bu karar, avukatlar için kolluk müdahalelerinde zarar raporunun ispat gücü, soruşturma eksikliklerini tespit ve AYM'ye bireysel başvuru stratejilerini güçlendirir. Özellikle adliye gibi yüksek riskli ortamlarda tanık koruma ve kamera kayıtlarının derhal toplanması vurgulanır. Karar, demokratik toplumda kötü muamele yasağının mutlaklığını pekiştirir (AİHM Selmouni/Fransa).

Okuma Süresi: 8 dakika