İş Hukukunda Mobbing: Yargıtay İçtihatlarına Göre Temel Unsurlar ve Örnek Haller

İş Hukukunda Mobbing Kavramı ve Yargıtay Uygulaması

İş hukukunda mobbing, çalışanların psikolojik sağlığını hedef alan sistematik taciz olarak tanımlanır. Türk Dil Kurumu'na göre "işyerlerinde psikolojik taciz"tir. Ankara 8. İş Mahkemesi'nin öncü kararı (2006/19 E., 2006/625 K.), bunu "sistematik kötü muamele" olarak niteler. 2011/2 sayılı Başbakanlık Genelgesi, "kasıtlı aşağılama, dışlama ve yıldırma"yı vurgular. Yargıtay, mobbingi çatışma veya stresten ayırır: Güç eşitsizliği olan failin, mağdura yönelik süreli, sistematik, kasıtlı davranışlarıdır.

Mobbingin Unsurları ve İspat Yükü

Yargıtay 9. HD, mobbing iddiasında "şüpheden uzak kesin delil aranmaz"; kuşku uyandıran olgular yeterlidir (2025/6841 E., 2025/8428 K.; 2022/14587 E., 2022/16048 K.). Yaklaşık ispat (tipik akış, tecrübe kuralları) uygulanır. Süreklilik şarttır; münferit kabalık mobbing değildir (Yargıtay 22. HD, 2014/3426 E., 2014/4165 K.).

TBK md. 417: İşveren, psikolojik tacize karşı önlem almakla yükümlüdür. Aykırılık, kişilik hakları ihlali doğurur (eski BK md. 332, 41, 49).

Yargıtay'a Göre Mobbing Sayılabilecek Başlıca Haller

Yargıtay içtihatları, şu fiilleri mobbing olarak kabul eder:

1. İş Yükleme ve Dışlama: Gücün üstünde iş, izin engeli, sosyal etkinlikten habersiz bırakma, göz teması kurmama, önerileri reddetme (9. HD, 2015/8730 E., 2017/1000 K.).

2. Kişisel Saldırılar: Dış görünüşle alay, sürekli eleştiri, azar, uzmanlık dışı işler (HGK, 2016/1427 E., 2021/53 K.).

3. Söylenti ve Karalama: Asılsız imalar, dedikodu, iftira, etnik/kültürel aşağılama (22. HD, 2014/15971 E., 2014/19538 K.; HGK, 2012/9-1925 E., 2013/1407 K.).

4. Yer Değiştirme ve Fiziksel Tehdit: Sık bölüm değişikliği, ağır iş, şiddet tehdidi (9. HD, 2008/10408 E., 2009/26968 K.).

5. Performans Manipülasyonu: Nitelikli iş vermeme, anlamsız görevler (HGK, 2012/9-1925 E., 2013/1407 K.).

Pratik Uygulama ve Avukat Tavsiyeleri

Avukatlar, müvekkil savunmasında sürekliliği belgelemelidir (e-posta, tanık). Mobbing, haklı fesih (İşK md. 24) veya tazminat hakkı verir (TBK md. 417). Anayasa Mahkemesi (Fecir Ergün Turan, 2014/10590), mobbingi kişilik hakkı ihlali sayar. İşveren, gözetme borcunu ihlal eder.

Örnek: Sürekli iller arası görevlendirme (HGK 2012/9-1925 E.), alt kadroda çalıştırma (HGK 2016/1427 E.). İspatta tanık + belge kombinasyonu esastır.

Mobbing davalarında başarı, sistematikliği kanıtlamaktan geçer. İşverenler, önlem alma yükümlülüğünü unutmamalıdır.

Kaynaklar: Yargıtay HGK ve HD kararları.

(Toplam kelime: 612)