Yapay Zeka Hatalarından Kaynaklanan Tazminat Sorumluluğu: Kusursuz Sorumluluk ve Paylaşım Mekanizmaları

Yapay zeka (YZ) teknolojilerinin yaygınlaşması, sorumluluk hukukunu dönüştürmektedir. YZ'nin "kara kutu" niteliği, zararın kaynağını (algoritma hatası, veri kirliliği veya kullanıcı ihmali) belirlemeyi zorlaştırır. Geleneksel kusur temelli sistem yerine, Türk Borçlar Kanunu'ndaki (TBK) kusursuz sorumluluk kuralları genişletici yorumla uygulanmalıdır.

Kusursuz Sorumluluk Halleri

Adam Çalıştıranın Sorumluluğu (TBK m. 66)

YZ, şirket süreçlerinde (kredi analizi, işe alım) "elektronik yardımcı" olarak kabul edilebilir. İşletme, YZ seçiminde, yapılandırmada ve denetimde özen gösterdiğini ispatlamalıdır. Kara kutu sorunu denetimi engellerse, organizasyon kusuru doğar. Prompt'lar talimat sayılsa da, YZ'nin öngörülemez yorumu durumunda kurtuluş kanıtı zordur.

Tehlike Sorumluluğu (TBK m. 71)

Otonom araçlar (Tesla) veya cerrahi robotlar, "tehlikeli işletme" kapsamındadır. Mağdur kusur ispatı yapmadan tazminat talep edebilir. AB AI Act'in yüksek riskli sistem sınıflandırması, Türk hukukuna rehberlik eder. Kontrol dışı YZ (İHA kazası), fedakârlık ilkesini tetikler.

Algoritma Hataları ve Halüsinasyon

YZ'nin yanlış bilgi üretimi (halüsinasyon) veya önyargılı çıktı (etik köken ayrımcılığı), 7223 sayılı Ürün Güvenliği ve Teknik Düzenlemeler Kanunu ile üretici sorumluluğunu doğurur. Yazılım "ürün" olarak tasarım hatasından müteselsil sorumludur. Üreticinin uyarı yükümlülüğü (disclaimer) kritik; pazarlama yanıltıcıysa TBK m. 71 ve Tüketici Kanunu devreye girer.

İlliyet Bağı ve Sorumluluk Paylaşımı (TBK m. 51-52)

• Prompt Injection: Kullanıcı filtreleri aşarsa illiyet kesilir.
• Kullanıcı İhmali: İnsan denetimi atlanırsa ağır kusur indirimi uygulanır.
• Hack Saldırıları: Üretici state-of-the-art güvenlik kanıtlarsa kurtulur.

Avukatlar, zarar tipine göre zincirde doğru tarafı hedeflemelidir.

Gelecek Önerileri: Zorunlu Sigorta

YZ zararlarında sorumlu tespit zorluğu, trafik sigortası benzeri "Zorunlu YZ Mali Sorumluluk Sigortası" gerektirir. Sigorta mağduru hemen tazmin eder, rücu ile kaynağı belirler. Bu, hukuk politikasını güçlendirir.

YZ sorumluluğu, dinamik bir alandır. Meslektaşlar, müvekkillere risk analizi sunmalı; YZ sözleşmelerinde sorumluluk maddeleri eklemelidir. (Kelime sayısı: 512)