Anayasa Mahkemesi'nden Nüfusu 2.000'in Altına Düşen Belediyelerin Köye Dönüştürülmesi Düzenlemesine İlişkin İptal Talebinin Reddi

Anayasa Mahkemesi, yerel yönetimlerin yapısal dönüşümüne ilişkin önemli bir iptal davasını karara bağladı. Esas No: 2025/182, Karar No: 2026/9, Tarih: 15/1/2026 sayılı kararla, 18/6/2025 tarihli ve 7551 sayılı Kanun'un 14. maddesiyle değiştirilen 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 11. maddesi ikinci fıkrasının birinci cümlesinin iptal talebi reddedildi. Bu hüküm, nüfusu 2.000'in altına düşen belediyelerin köye dönüştürülmesini, tasfiye usulünü ve malvarlığı intikalini düzenliyor.

Dava Konusu ve Başvuru Gerekçeleri

Dava, Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri Murat EMİR, Gökhan GÜNAYDIN, Ali Mahir BAŞARIR ve 133 milletvekili tarafından açıldı. İptal edilen kural şöyle: "Nüfusu 2.000’in altına düşen belediyeler köye dönüştürülür. Tüzel kişiliği kaldırılan belediyenin tasfiyesi il özel idaresi tarafından yapılır. Bu belediyenin taşınır ve taşınmaz malları ile hak, alacak ve borçları ilgili köy tüzel kişiliğine intikal eder. İntikal eden borçların karşılanamayan kısımları il özel idaresi tarafından üstlenilir ve vali tarafından İller Bankasına bildirilir. İller Bankası bu miktarı, takip eden ayın genel bütçe vergi gelirleri tahsilat toplamının belediyelere ayrılan kısmından keserek ilgili il özel idaresi hesabına aktarır."

Başvurucular, düzenlemenin Anayasa'nın Başlangıç kısmı, 2., 127. ve 166. maddelerine aykırı olduğunu savundu. Argümanlar arasında kamu yararına aykırılık, nüfus kaybını hızlandırma, büyükşehirlere göçü teşvik, nüfus sayımı verilerinin dinamikliği nedeniyle hukuki belirsizlik ve ani idari değişimler yer aldı.

Mahkemenin Detaylı Değerlendirmesi

Anayasa Mahkemesi, ilk incelemeyi 10/9/2025 tarihinde oybirliğiyle yaptı ve esas incelemeye geçti. Raporör Emre DURSUN'un raporuyla birlikte kapsamlı bir anayasa uygunluk denetimi gerçekleştirildi.

1. Anayasa Md. 123 Kapsamında Kamu Tüzel Kişiliği

Anayasa Md. 123: "İdare, kuruluş ve görevleriyle bir bütündür ve kanunla düzenlenir. Kamu tüzel kişiliği, kanunla veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle kurulur." Mahkeme, belediyelerin kuruluş ve feshinin kanun veya CBK ile yapılması zorunluluğunu vurguladı. 5393 sayılı Kanun'da usul ve esaslar düzenlendiğinden, kuralın bu maddeye aykırı olmadığı belirtildi (AYM E.2018/117, K.2023/212, §1544-1546).

2. Anayasa Md. 127 Kapsamında Mahalli İdare Özerkliği

Belediyeler, anayasal kurumlar olup özerklik Anayasa Md. 127 ile güvence altındadır. Mahkeme, 5393 sayılı Kanun Md. 12/2 uyarınca dönüşümün ilk mahalli idareler seçiminde uygulanacağını, mevcut seçmen iradesinin korunacağını ve yeni dönemde köy organlarının seçileceğini kaydetti. Bu, özerkliği zedelemiyor; aksine hizmet etkinliğini artırıyor.

3. Hukuk Devleti ve Belirlilik İlkesi (Anayasa Md. 2)

Hukuk devleti, açık-net-anlaşılır normlar gerektirir. Mahkeme, Md. 11/2'nin 2-5. cümleleri ve Md. 11/3 ile usulün detaylandırıldığını, Md. 12/2 ile uygulama zamanının belirlendiğini vurguladı. Nüfus verileri dinamik olsa da kanun koyucu takdir yetkisiyle ölçek sorununu çözebilir (AYM E.2019/96, K.2022/17, §47).

4. Kamu Yararı ve Takdir Yetkisi

Kanun koyucu, etkin hizmet için belediye-köy dönüşümünde takdir hakkına sahiptir. Düzenleme, küçük ölçekli belediyelerde verimsizliği gidermeyi amaçlıyor; özel çıkar gözetilmiyor (AYM E.2020/46, K.2023/149, §20-21; E.2005/95, K.2007/5).

Md. 11/3 ile hizmet sürekliliği (su, kanalizasyon vb.) ve koordinasyon vali/kaymakamca sağlanıyor.

Yürürlüğün Durdurulması ve Sonuç

Telafisi imkansız zarar iddiası reddedildi. Kural, Anayasa Md. 2, 123, 127'ye uygun bulundu; Md. 166 ile ilgisi yok. Karar 6/4/2026 tarihli, 33216 sayılı RG'de yayımlandı.

Hukuk Profesyonelleri İçin Değerlendirme

Bu karar, kanun koyucunun yerel yönetim reformunda geniş takdir yetkisini teyit ediyor. Avukatlar, benzer davalarda nüfus verilerinin güncelliği, hizmet sürekliliği ve özerklik dengesini argüman olarak kullanabilir. Önceki AYM kararlarına (E.2018/117 K.2023/212) atıf zorunlu. Küçük belediyelerin mali yükümlülükleri (İller Bankası mekanizması) idari uyuşmazlıklarda kritik rol oynayacak. Karar, idari yapıların kamu yararı odaklı esnetilmesini meşrulaştırıyor; ancak dinamik nüfus verilerine dayalı uygulamalarda hukuki güvenlik talepleri artabilir.

Başkan: Kadir ÖZKAYA ve 13 üye oybirliğiyle karar verdi. Bu içtihat, belediye hukuku pratiğini şekillendirecek.

(Kelime sayısı: 728)