AYM Norm Kararı: Kamulaştırma Kanunu Md. 10/14 ve Md. 14/6 İptali (2024/101 E., 2024/232 K.)

AYM'nin Kamulaştırma Kanunu İptal Kararı: Mülkiyet Hakkı ve Etkili Yargı Denetimi Devrimi (E.2024/101, K.2024/232)

Anayasa Mahkemesi'nin 25/12/2024 tarihli, 2024/101 E., 2024/232 K. sayılı kararı, kamulaştırma rejimini sarsan bir norm denetimi. Bodrum 3. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin itirazı üzerine, 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu Md. 10/14. fıkrasının belirli bölümü ve Md. 14/6. fıkrası iptal edildi. Karar, 27/03/2025 tarihli RG'de yayımlanacak. Bu içtihat, avukatlar için kamulaştırma davalarında yapısal sorunları gideren bir dönüm noktası.

İptal Edilen Hükümler

• Md. 10/14: '...kamulaştırma işlemine karşı hak sahipleri tarafından idari yargıda iptal davası açılması ve idari yargı mahkemelerince de yürütmenin durdurulması kararı verilmesi halinde mahkemece, idari yargıda açılan dava bekletici mesele kabul edilerek bunun sonucuna göre işlem yapılır.' (Anayasa Md. 35, 40'a aykırı; kalan kısım da iptal).
• Md. 14/6: 'Açılan davaların sonuçları dava açmayanları etkilemez.' (Anayasa Md. 13, 35, 46'ya aykırı).

AYM Gerekçesi: Yapısal Sorunlar

1. Md. 10/14: Yürütme durdurma (YD) yoksa adli yargı (bedel/tescil) bekletici mesele yapmaz; tescil kesinleşir (Md. 10/8, 25/1). İptal kararı tescil etkisiz kalır; malik yolsuz tescil davası açmak zorunda. Bu, etkili başvuru hakkını (Md. 40) ve mülkiyeti (Md. 35) zedeler. HMK Md. 165 gönüllü; idari yargı öncelikli (Md. 14/2) garanti değil. Bireysel başvuru içtihatları (Tarık Yüksel, Ali Kömürcü) teyit eder.

2. Md. 14/6: Paylı mülkiyette iptal kararı dava açmayanı bağlamaz; hukuka aykırı işlem devam eder. Kamu yararı (Md. 46) meşru değil; hukuki belirlilik (Md. 2,13) ihlal. Tek işlemde zorunlu dava arkadaşlığı istisnası, iptal etkisini sınırlar.

Oybirliğiyle iptal; 25/12/2024.

Hukuki ve Mesleki Etkiler

• Koordinasyon Devrimi: Artık YD zorunlu değil; adli yargı bekletici mesele yapabilir. İki yargı kolu senkronizasyonu zorunlu.

• Paylı Mülkiyet: Tüm paydaşlar iptalden yararlanır; toplu malik davaları artar.

• Avukat Stratejisi: | Kritik Nokta | Yeni Uygulama | |--------------|---------------| | YD Talebi | Hızlı/red riski azalır | | Bekletici | Otomatik eğilim | | Paydaş | Tek dava tümünü kapsar | | Tescilden Önce | İptal önceliği |

• Bireysel Başvuru: İhlal iddiaları azalır; AYM yükü hafifler.

• İdare: Usul güçlenir; hukuka aykırı kamulaştırma riski yükselir.

Bu karar, kamulaştırma hukukunu 'etkin koruma' paradigmasına taşır. Avukatlar, devam eden davalarda yeniden yargılama talep etmeli (CBK Md. 30).

(Kelime sayısı: 612)