Yargısal Dilekçeler Üzerine Denemeler-4: Cevap Dilekçesi Sunmayan Davalının Delil Sunma Hakkı ve HGK İçtihat Değişimi

Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) rejiminde cevap dilekçesi süresi (m.127: 2 hafta) kaçırıldığında davalının akıbeti, uygulamada en tartışmalı usul sorunlarındandır. HGK'nın 24.06.2021 tarihli 2017/11-144 E., 2021/834 K. sayılı kararı, bu alanda dönüm noktasıdır. Karar, süresinde cevap vermeyen davalının inkâr ettiği vakıalarla sınırlı delil sunabileceğini benimseyerek savunma hakkını (Anayasa m.36) ön plana çıkarır.

Cevap Vermemenin Hukuki Niteliği (HMK m.128)

HMK m.128: Süresinde cevap dilekçesi vermeyen davalı, dava vakıalarını tamamen inkâr etmiş sayılır. Bu, "zımni inkâr" hükmü olup:

• İkinci cevap dilekçesi imkânsızdır.
• Ön inceleme/tahkikat aşamalarında inkâr çerçevesi sınırlıdır.
• Savunma genişletme yasağı (m.141) başlar.

Öğretide (Pekcanıtez), inkârın bilerek veya süre kaçırma sonucu olabileceği vurgulanır. Davalı, inkâr ettiği vakıaların yanlışlığını ispat için karşı delil gösterebilir (Kuru, Hukuk Muhakemeleri Usulü C.II, s.1848), ancak yeni vakıa ileri süremez.

Önceki HGK Yaklaşımı (2016-2021)

HGK, 20.04.2016, 2014/2-695 E., 2016/522 K. ile başlayan seride (16.11.2016, 27.12.2018, 13.06.2019, 04.02.2021), cevap vermeyen davalının sonradan delil sunamayacağını hükme bağlamıştı. Gerekçe: Usul ekonomisi, düzenli yargılama ve genişletme yasağı ihlali. Bu içtihat, yerel mahkemelerce benimsenmiş, istikrar sağlamıştı.

2021/834 K. Sayılı Kararın Yeniliği

Nakliyat rücu davasında HGK:

• Davalının mandalina fiyatı (1 TL) ve kusur vakıalarını inkâr ettiğini kabul eder.
• İtirazda yeni vakıa (emtia bozukluğu) tespit ederek reddeder.
• Emtia değeri için ziraat mühendisi içeren rapor emreder.

Karar, delil sunmayı inkâr ispatıyla sınırlar; genişletmeye izin vermez. Pekcanıtez atfı ile "inkâr varsayımı"nı benimser. Oybirliğiyle alınması, içtihat değişikliği değil, somut olay yorumu izlenimi verir.

Güncel Uygulama ve Daire Kararları

Yargıtay 2. HD ve 7. HD'nin 2024-2025 kararları, delil listesi sunmayı yasaklamaya devam eder. İstinaf mahkemeleri usul hatalarını esasa etkili değilse göz ardı eder. Yazar görüşü: 2021 kararı, savunma hakkını korurken usul ekonomisini dengeler; istikrarlı içtihat beklenir.

Avukatlar İçin Pratik Öneriler

1. Müvekkil Temsili: Cevap süresi kaçırıldıysa, ön inceleme öncesi muvafakat alın.
2. Delil Stratejisi: İnkâr delillerini dosya kapsamıyla sınırlayın; yeni vakıa için ıslah/muvafakat.
3. Bilirkişi İtirazı: Vekile tebliğ sonrası itirazda inkârı somutlaştırın.
4. Anayasal Koruma: Savunma hakkını bozma gerekçesi yapın.

Bu analiz, HGK kararının HMK şerhlerine katkı sunar. Uygulamada, maddi gerçeğin önceliği artarken savunma dengesi korunmalıdır.

(Kelime sayısı: 612)