Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 2017/144 E., 2021/834 K. Sayılı Kararı: Süresinde Cevap Dilekçesi Vermeyen Davalının Savunma Hakları ve İspat Yükü

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun (HGK) 2017/144 E., 2021/834 K. sayılı kararı, hukuk yargılamasında usul kurallarının en kritik tartışma konularından birine ışık tutuyor: Süresinde cevap dilekçesi vermeyen davalının sonraki aşamalardaki savunma ve delil sunma imkânı. Bu karar, nakliyat sigortasından kaynaklanan rücuen tazminat davası bağlamında ele alınmış olup, avukatlar için HMK'nın 128, 141 maddelerinin yorumunda yol gösterici niteliktedir.

Olayın Özeti ve Yargılama Süreci

Dava, dava dışı bir turizm şirketi ile davalı arasında akdedilen nakliyat sözleşmesine dayanır. Sözleşme gereği sigortalanan 23.940 kg mandalina, davalıya ait araçla taşınırken 05.10.2010 tarihinde tek taraflı kaza sonucu tamamen zayi olmuştur. Sigorta şirketi (davacı), sigortalısına 23.699,60 TL tazminat ödemiş ve bu miktarı davalıdan rücuen talep etmiştir. Davalı, usulüne uygun tebligata rağmen cevap dilekçesi vermemiştir.

Mengen Asliye Hukuk Mahkemesi, davalının tam kusurlu olduğunu tespit ederek davayı kısmen kabul etmiş (2011/279 E., 2012/142 K.), ancak Yargıtay 11. HD bozma kararı vermiştir (2012/17052 E., 2013/15218 K.). Bozma, bilirkişi raporunun vekile tebliğ edilmemesi (7201 sayılı Tebligat Kanunu m. 11) gerekçesine dayanır. Mahkeme direnmiş (2014/14 E., 2014/89 K.), Özel Daire yeniden bozmuş (2014/11313 E., 2014/18393 K.), mahkeme tekrar direnmiş (2015/45 E., 2015/78 K.) ve HGK önüne gelmiştir.

Uyuşmazlığın Özü

Uyuşmazlık, cevap dilekçesi vermeyen davalının bilirkişi raporuna itiraz ederek yeni vakıa (mandalinaların bozukluğu) ileri sürebilip süremeyeceği ve ek rapor alınıp alınamayacağıdır. HGK, bu soruyu HMK'nın delil bildirme, inkâr ve savunma genişletme yasağı kuralları çerçevesinde çözmüştür.

HMK Çerçevesinde Genel İlkeler

• Delil Bildirme Yükümlülüğü (HMK m. 119/1-e-f, 121/1, 129/1-d-e): Davacı ve davalı, dilekçelerinde vakıaları ve delilleri somutlaştırmak zorundadır. Cevap süresi 2 haftadır (HMK m. 122, 127).
• Cevap Vermemenin Sonucu (HMK m. 128): Süresinde cevap vermeyen davalı, dava vakıalarını tamamen inkâr etmiş sayılır. İkinci cevap veremez; ön inceleme ve tahkikat aşamalarında inkâr çerçevesinde sınırlı savunma yapabilir.
• Savunma Genişletme Yasağı (HMK m. 141/1): Ön inceleme tamamlandıktan sonra iddia/savunma genişletilemez. Cevap dilekçesi vermeyen davalı, inkâr ettiği vakıaların ispatı için karşı delil gösterebilir, ancak yeni vakıa ileri süremez.

HGK, Pekcanıtez ve Kuru doktrinlerine atıfla, inkârın "mandalina fiyatı 1 TL değil" ve "tam kusurlu değilim" şeklinde geniş yorumlanabileceğini belirtir. Ancak davalının itirazında kusur oranına değil, mandalinaların bozukluğuna odaklanması yeni vakıadır ve yasağa takılır.

HGK Kararının Değerlendirmesi ve Mesleki Etkileri

HGK, direnme kararını bozarak şu hususları netleştirmiştir:

1. İnkârın Kapsamı: Cevap vermemek, tüm dava vakıalarını (kusur, emtia değeri) inkâr sayar. Davacı ispat yükü altındadır; mahkeme emtia fiyatı için ziraat mühendisi içeren bilirkişi raporu almalıdır.
2. İtiraz Sınırı: Dosyaya girmiş itirazlar (def'iler hariç) genişletme sayılmaz, ancak yeni vakıa (bozuk mandalina iddiası) reddedilir.
3. Bilirkişi Süreci: Vekile tebliğ sonrası itiraz varsa ek/yeni rapor alınır (HMK m. 281).

Bu içtihat, önceki HGK kararlarından (ör. 2016/522 K.) ayrışarak savunma hakkını (Anayasa m. 36) korur, usul ekonomisiyle dengeler. Avukatlar için kritik: Müvekkil cevap vermediyse, tahkikat aşamasında inkâr delillerini (mevcut dosya delilleri) sınırlı kullanın; yeni vakıa için ön inceleme muvafakati alın.

Karar, 24.06.2021'de oybirliğiyle verilmiş olup, HUMK m. 429 atıfla bozma yolu kapalıdır. Uygulamada, rücu davalarında emtia değerinin bilirkişiyle tespiti standartlaşacak; savunma stratejileri inkâr odaklı revize edilecektir. Bu karar, HMK'nın amacı olan "adil ve hızlı çözüm"ü pekiştiren emsaldir.

(Kelime sayısı: 728)