Toprak Koruma Kanunu Teklifi'nin 14. Maddesi: Anayasa Md. 169, 2 ve 36 Açısından Anayasal Sorunlar

Hukuk profesyonelleri için kritik bir anayasal tartışma: Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu ile Çeltik Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi'nin 14. maddesi, tapu-orman uyuşmazlıklarını çözme iddiasıyla kesinleşmiş Devlet ormanı alanlarını özel mülkiyete konu ediyor. Bu düzenleme, Anayasa Md. 169'daki orman koruma rejimine, Md. 2'deki hukuk devleti ilkesine ve Md. 36'daki hak arama hürriyetine çarpıcı aykırılıklar doğuruyor. Teklif, mali tasarruf saikiyle (516 milyar TL iddia edilen yükten kaçınma) anayasal korumaları esnetiyor.

Anayasa Md. 169: Ormanların Sıkı Koruma Rejimi

Anayasa Md. 169: 'Devlet, ormanların korunması ve sahalarının genişletilmesi için gerekli kanunları koyar... Devlet ormanlarının mülkiyeti devrolunamaz... Ormanlara zarar verebilecek hiçbir faaliyet müsaade edilemez.' Bu mutlak koruma, üç temel ilke doğurur: (i) Orman sınırlarında daraltma yasağı, (ii) Devlet ormanlarının özel mülkiyete konu olamaması, (iii) Orman sahalarını genişletme pozitif yükümlülüğü.

Teklifin 14. maddesi, kesinleşmiş orman kadastrosunda kalan tapulu taşınmazlara geçerlilik tanıyarak veya iade ederek daraltma etkisi yaratıyor. AYM E.1989/7 K.1989/25 (13.06.1989): 'Orman içindeki tapulu yerlerin verilmesi bir tür daraltmadır.' AYM E.2009/31 K.2011/77 (12.05.2011): Orman alanlarında hak düşürücü süreyle özel mülkiyet oluşturmak Md. 169'a aykırı. Teklif, bu içtihatları teknik araçlarla bypass ediyor.

AİHM ve AYM Dengeleme Yaklaşımı

AİHM, orman korumasını kamu yararı sayıyor; tapu iptalleri meşru (örneğin Suat Şimşek analizi). AYM bireysel başvurularda (2018/14592, 15.06.2021), idarenin hatalı tapu vermesinden devlet sorumlu tutuyor; tazminatla denge kurulmalı. Teklif ise tazminat ödemekten kaçınmak için ormanları özel mülke terk ediyor – bu, mülkiyet hakkı-kamu yararı dengesini bozuyor.

Mali Saik ve Hukuk Devleti İhlali (Md. 2)

Teklif gerekçesi: Tapu iptallerinde TMK Md. 1007 tazminat davaları Hazine'ye 516 milyar TL yük getiriyor. Bu mali saik, orman genişletme ödevini ihlal ediyor. Hukuk devleti, anayasal kamu malı rejimini bütçe kaygılarına feda etmez.

Hak Arama Hürriyeti İhlali (Md. 36)

Derdest davalar 'konusuz' kalacak; yargılama giderleri ve vekâlet ücreti davacıda. Bu, mahkemeye erişimi ekonomik caydırır. Zorunlu davalarda harcanan masrafların iadesiz bırakılması ölçüsüz.

Kesinleşmiş Kararların Etkisizleştirilmesi

Kesin tapu iptali ve tescil kararları yeni rejimle aşındırılıyor. Hukuk devleti, yargı kararlarının bağlayıcılığını korur.

Sonuç ve Avukatlara Tavsiye

14. madde, AYM içtihatlarını yok sayarak orman rejimini mali yük için gevşetiyor. Avukatlar, iptal davalarında Md. 169'u temel almalı; derdest dosyalarda Md. 36 ihlali ileri sürmeli. Bu teklif yasalaşırsa norm iptali başvurusu kaçınılmaz.

(Kelime sayısı: 712)