Avukatın Hapis Hakkı ve Hesap Verme Yükümlülüğü: Yargıtay 13. HD 2013/17664 E., 2014/796 K. Kararının Değerlendirilmesi

Avukat-müvekkil ilişkisinde vekalet sözleşmesinin sona ermesi, özellikle azil halleri, uygulamada sıkça uyuşmazlık doğurmaktadır. Bu kapsamda Yargıtay 13. Hukuk Dairesi’nin 2013/17664 Esas, 2014/796 Karar sayılı ilamı, avukatın hesap verme yükümlülüğü, hapis hakkı ve haklı azil kavramlarını detaylı biçimde ele alarak önemli bir içtihat oluşturmuştur.

Olayda, davacılar davalı avukata verdikleri vekaletname uyarınca 2007/404 Esas sayılı dosyada elde edilen 170.361 TL’lik ilam alacağını 2009/161 takip sayılı icra dosyası ile tahsil ettirmişlerdir. Avukat, takip borçlusundan çeşitli tarihlerde toplam 108.852 TL net tahsilat yapmış, ayrıca hükmedilen avukatlık ücreti ve yargılama giderlerini de ayrı bir icra takibi ile tahsil etmiştir. Davacılar, avukata 12.800 TL avans ödediklerini, tahsil edilen paraların kendilerine ödenmediğini ve hesap verilmediğini belirterek 3 Ağustos 2011 tarihli ihtarname ile avukatı haklı nedenle azlettiklerini ileri sürmüşlerdir. Dava, tahsil edilen paralardan şimdilik 50.000 TL’nin yasal faizi ile iadesini talep etmektedir. Birleşen davada ise avukat, hak ettiği 58.542 TL vekalet ücretinin tahsilini istemiştir.

Bodrum 3. Asliye Hukuk Mahkemesi, asıl davanın kısmen kabulü ile 5.521 TL’nin davacılara ödenmesine, birleşen davanın reddine karar vermiştir. Kararın temyizi üzerine dosya Yargıtay 13. Hukuk Dairesi önüne gelmiştir.

Daire, ilk olarak olayın maddi yönünü tespit etmiştir. Avukatın 13 Mayıs 2008 tarihli vekaletname ile davayı takip ettiği, 26 Aralık 2008 tarihli mahkeme kararı ile hükmedilen 109.465 dolar ilam alacağının tahsili için icra takibi başlattığı, çeşitli tarihlerde toplam net 108.852 TL tahsil ettiği ve ayrıca vekalet ücreti ile masrafları da tahsil ettiği sabit kabul edilmiştir. Davacılar 3 Ağustos 2011 tarihinde avukatı azletmişlerdir.

Uyuşmazlığın merkezinde azlin haklı olup olmadığı ve avukatın hapis hakkı kullanımı yer almaktadır. Avukatlık Kanunu’nun 174. maddesi “Avukatın azli halinde ücretin tamamı verilir. Şu kadar ki, avukat kusur veya ihmalinden dolayı azledilmiş ise ücretin ödenmesi gerekmez” hükmünü içermektedir. Dairenin kökleşmiş içtihadına göre haklı azil halinde avukat yalnızca azil tarihi itibarıyla sonuçlanmış ve kesinleşmiş işler için vekalet ücreti talep edebilir. Haksız azil halinde ise avukat, işin hangi aşamasında olursa olsun tam vekalet ücretine hak kazanır.

Somut olayda davalı avukat, tahsil ettiği paraları hapis hakkı nedeniyle alacağına mahsup ettiğini savunmuştur. Ancak Daire, Avukatlık Kanunu’nun 166. maddesinde düzenlenen hapis hakkının yalnızca vekalet ücreti ve yapılan giderler oranında kullanılabileceğini vurgulamıştır. Avukatın, müvekkil nam ve hesabına tahsil ettiği alacaklardan ücret ve masraf alacağından fazlasını hapis hakkı adı altında tutması, hakkın amacına aykırıdır. Ayrıca hapis hakkını kullanan avukatın, tahsil ettiği alacakları gecikmeksizin müvekkile bildirmesi, hangi işten ne miktarda ücret ve masraf alacağı olduğunu açıklaması ve karşı tarafı bilgilendirdikten sonra alacağı oranında hapis hakkını kullanması zorunludur.

Bu yükümlülük, Avukatlık Kanunu’nun 34. maddesinde düzenlenen “Avukatlar, yüklendikleri görevleri, bu görevin kutsallığına yakışır bir şekilde özen, doğruluk ve onur içinde yerine getirmek ve avukatlık unvanının gerektirdiği saygı ve güvene uygun biçimde davranmak ve Türkiye Barolar Birliğince belirlenen meslek kurallarına uymakla yükümlüdürler” hükmü ile desteklenmektedir. Türkiye Barolar Birliği Meslek Kuralları’nın 43. maddesi de “Müvekkil adına alınan paralar ve başkaca değerler geciktirilmeksizin müvekkile duyurulur ve verilir” hükmünü içermektedir.

Daire ayrıca vekalet ücretinin muacceliyeti konusunda önemli bir tespitte bulunmuştur. Avukatlık Kanunu’nun 171/1 maddesi ve Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi’nin 2. maddesi uyarınca vekalet ücreti, üstlenilen işin bitmesi ile muaccel hale gelmektedir. Bu nedenle avukat, aksine sözleşme yoksa işi sonuna kadar takip etmeden ücretini isteyemeyeceği gibi hapis hakkını da kullanamayacaktır.

Somut olayda avukatın, tahsilatların miktarı hakkında müvekkillerine makul sürede bilgi ve hesap vermediği, davacıların gerçek tahsilat miktarını icra dosyasından öğrenmesi üzerine azil işlemini gerçekleştirdiği anlaşılmıştır. Bu durum, azlin haklı nedene dayandığının kabulünü gerektirmektedir. Haklı azil halinde avukat tam ücret talep edemez; yalnızca bitirdiği işler için hak ve nesafete göre ücret isteyebilir.

Yargıtay 13. Hukuk Dairesi, mahkemenin bu hususları göz ardı ederek yazılı şekilde karar vermesini usul ve yasaya aykırı bulmuş, hükmün bozulmasına karar vermiştir. Karar, avukatlık mesleğinin etik boyutunu, hesap verme yükümlülüğünü ve hapis hakkının sınırlarını net biçimde ortaya koyması açısından avukatlar ve hukuk profesyonelleri için büyük önem taşımaktadır.

Bu içtihat, avukatların müvekkil adına tahsilat yaptıklarında derhal hesap verme yükümlülüğünü vurgulamakta, aksi halde azlin haklı kabul edileceğini ve tam ücret hakkının kaybedilebileceğini hatırlatmaktadır. Aynı zamanda hapis hakkının kötüye kullanılmasının meslek kurallarına aykırılık teşkil ettiğini de açıkça belirtmektedir. Avukatlık Kanunu’nun 174. maddesinin yorumu, Yargıtay’ın yerleşik uygulamasıyla birlikte ele alındığında, hem müvekkilin hem de avukatın korunmasını amaçlayan dengeli bir sistem ortaya çıkmaktadır.

Kararın bir diğer önemli yönü, Borçlar Kanunu’nun 392. maddesine atıf yaparak vekilin, vekil eden adına tahsil ettiği paraları zimmetinde tutmadan müvekkiline intikal ettirmek ve tüm işlerin hesabını vermek zorunda olduğunu vurgulamasıdır. Bu hüküm, avukat-müvekkil ilişkisinde vekaletin temel unsurlarından olan güven ilişkisini koruma amacını taşımaktadır.

Sonuç olarak, Yargıtay 13. Hukuk Dairesi’nin 2013/17664 E., 2014/796 K. sayılı kararı, avukatların mesleki sorumluluklarını, hesap verme yükümlülüğünü ve hapis hakkının sınırlarını netleştiren, uygulamada sıkça başvurulan önemli bir emsal teşkil etmektedir. Avukatlar, tahsilat sonrası müvekkillerini derhal bilgilendirmeli, hapis hakkını yalnızca muaccel alacakları için ve usulüne uygun biçimde kullanmalıdır. Aksi halde haklı azil ile karşılaşma ve ücret hakkını kaybetme riskiyle karşı karşıya kalacaklardır.

Bu karar, aynı zamanda baro disiplin süreçlerinde ve vekalet ücreti davalarında sıkça atıf yapılan bir içtihat haline gelmiştir. Hukuk profesyonelleri, müvekkil ilişkilerinde şeffaflığın ve zamanında hesap vermenin mesleki itibar açısından ne kadar kritik olduğunu bu karar üzerinden bir kez daha değerlendirmelidir. (Toplam kelime: 852)