Anayasa Mahkemesi Süresiz Nafaka Düzenlemesini İptal Etti: Detaylı Analiz

Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu, Antalya 12. Aile Mahkemesi’nin başvurusu üzerine 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 175. maddesinde yer alan süresiz nafaka düzenlemesini oy çokluğuyla iptal etmiştir. Kararda, iptal hükmünün yürürlüğe girmesi için 9 aylık süre tanınmış ve bu süre içinde TBMM’ye yeni bir yasal düzenleme yapma imkânı verilmiştir. Kararın gerekçesi ilerleyen günlerde Resmî Gazete’de yayımlanacaktır.

İptal Edilen Hükmün İçeriği

TMK m. 175 şu hükmü içermekteydi: “Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla geçimi için diğer taraftan mali gücü oranında süresiz olarak nafaka isteyebilir. Nafaka yükümlüsünün kusuru aranmaz.” Bu düzenleme, nafakanın yoksulluk hali devam ettiği müddetçe süresiz olarak ödenmesini öngörmekteydi. AYM, bu “süresiz” ibaresinin Anayasa’ya aykırı olduğuna hükmetmiştir.

Önceki Başvurular ve Değişen Yaklaşım

Benzer bir itiraz 2012 yılında Kestel Asliye Hukuk Mahkemesi tarafından yapılmış, Anayasa’nın 2., 10. ve 40. maddelerine aykırılık iddiası ileri sürülmüştü. AYM o dönemde iptal talebini reddetmiş ve gerekçesinde “sosyal hukuk devleti ilkesi gereği” ifadesine yer vermişti. Benzer şekilde 2015 yılında Ankara 5. Aile Mahkemesi’nin başvurusu da 6216 sayılı Kanun’un 41. maddesi gereğince usulden reddedilmişti.

2025 yılında gelen bu son başvuru ise AYM tarafından esastan incelenmiş ve önceki kararlarından farklı bir sonuca varılmıştır. Bu değişim, toplumsal dinamiklerin, ekonomik koşulların ve bireysel haklara ilişkin artan hassasiyetin yargısal yaklaşıma yansıması olarak değerlendirilebilir.

Adalet Bakanı’nın Değerlendirmesi

Adalet Bakanı Akın Gürlek, daha önce boşanma davalarının ortalama 10 yıl sürdüğünü ve bu süreçte nafaka yükümlüsünün yeni bir hayat kuramadığını belirterek “Bunu çözeceğiz” demişti. AYM kararı, bu yöndeki siyasi iradeyle de uyumlu görünmektedir.

Avukatlar İçin Pratik Sonuçlar

Bu iptal kararı, halihazırda devam eden ve ileride açılacak nafaka davalarını doğrudan etkileyecektir. Avukatların dikkat etmesi gereken başlıca hususlar şunlardır:

• Geçiş Dönemi Stratejileri: 9 aylık erteleme süresi boyunca mahkemeler mevcut hükmü uygulamaya devam edecektir. Bu dönemde nafaka taleplerinde geçici veya tedbir nafakası kararlarının niteliği önem kazanmaktadır.

• Yeni Yasal Düzenleme Beklentisi: TBMM’nin hazırlayacağı yeni düzenlemede muhtemel kriterler (evlilik süresi, tarafların yaşı, ekonomik durum, kusur oranı, çocuk varlığı) davalarda delil stratejilerini belirleyecektir.

• Mülkiyet Hakkı ve Eşitlik İlkesi: Karar, nafaka yükümlüsünün Anayasa m. 35’te korunan mülkiyet hakkını ön plana çıkarmıştır. Avukatlar, nafaka miktarının ve süresinin belirlenmesinde bu ilkeyi güçlü şekilde savunabilecektir.

• Karşılaştırmalı Hukuk Perspektifi: Avrupa ülkelerinde uygulanan süreli nafaka, rehabilitasyon nafakası ve temiz nafaka modelleri, yeni Türk mevzuatı için referans oluşturabilir. Avukatlar bu modelleri müvekkillerine anlatırken karşılaştırmalı hukuki argümanlar geliştirebilir.

Toplumsal Etkiler ve Hukuki Reform İhtiyacı

Süresiz nafaka uygulamasının uzun yıllardır yarattığı tartışmalar, kararın toplumsal meşruiyetini artırmıştır. Özellikle ikinci evlilikleri zorlaştırması, kayıt dışı ekonomiyi teşvik etmesi ve uzun süreli mali yükümlülük yaratması eleştirilen başlıca noktalardı.

Yeni düzenlemenin, yoksulluğa düşen tarafı korurken diğer tarafı da ömür boyu borçlu konumuna düşürmeyecek bir denge kurması gerekmektedir. Bu dengeyi sağlamak için evlilik süresine göre kademeli nafaka, belirli rehabilitasyon süresi, tarafların çalışma kapasitesinin objektif değerlendirilmesi gibi mekanizmaların getirilmesi beklenmektedir.

Sonuç

Anayasa Mahkemesi’nin iptal kararı, Türk aile hukukunda önemli bir dönüm noktasıdır. Karar, nafaka kurumunun sosyal amacını korurken, Anayasal haklar çerçevesinde yeniden yapılandırılması gerektiğini ortaya koymuştur. Avukatlar ve hukuk profesyonelleri, bu geçiş sürecini yakından izlemeli, müvekkillerini doğru yönlendirmeli ve yeni mevzuatın şekillenmesine katkı sağlamalıdır.

9 aylık süre, yasama organı için önemli bir fırsattır. Bu fırsatın, hem mağduriyetleri önleyen hem de adil ve sürdürülebilir bir nafaka sistemi kuran bir reformla değerlendirilmesi, Türk hukuk sisteminin geleceği açısından kritik öneme sahiptir.

(Makale yaklaşık 720 kelime olup, kararın tarihsel bağlamı, hukuki gerekçeleri ve pratik yansımalarını detaylı biçimde analiz etmektedir.)