Anayasa Mahkemesi'nin Rekabet ve Ticaret Hukukunda Kritik İptal Kararları: 2024/146 E., 2026/50 K.

Anayasa Mahkemesi (AYM), 23/5/2024 tarihli ve 7511 sayılı Türk Ticaret Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un belirli maddelerini Anayasa'ya aykırı bularak iptal etti. Karar, E.2024/146, K.2026/50 numaralı ve 26/2/2026 tarihli olup, 14/5/2026 tarihli ve 33253 sayılı Resmî Gazete'de yayımlandı. Dava, TBMM üyeleri Murat Emir, Gökhan Günaydın, Ali Mahir Başarır ve 126 milletvekili tarafından açıldı. İptal talepleri, Anayasa'nın Başlangıç kısmı ile 2., 5., 6., 7., 10., 13., 17., 22., 26., 28., 35., 36., 38., 40., 48., 49., 70., 90., 123., 124., 125., 128., 153., 167. ve 172. maddelerine dayandırıldı.

İptal Edilen Hükümler ve Gerekçeler

1. Rekabetin Korunması Hakkında Kanun (4054 sayılı) m. 34/3. Fıkra

Kanun'un 3. maddesi ile yeniden düzenlenen 4054 sayılı Kanun'un 34. maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan "...Kurul kararıyla yapılır." ibaresi iptal edildi. Bu hüküm, Rekabet Kurumu'nun personel kadrolarında derece, sınıf ve unvan değişikliklerini Kurul kararıyla yapmasını öngörüyordu. AYM, hükmün Anayasa m. 7 (yasama yetkisinin devredilemezliği) ve m. 123 (idarenin kanuniliği) ilkelerine aykırı olduğuna hükmetti.

AYM'nin gerekçesinde, Kurum'un hizmet birimlerinin kanunla düzenlenmemesi ve idareye cetvel değişiklikleri için geniş yetki tanınması eleştirildi. Önceki iptal kararı (E.2020/67, K.2022/139) sonrası düzenleme yetersiz kaldı. İdare, toplam kadro sayısını aşmamak kaydıyla mevzuat cetvellerini değiştirme yetkisine kavuşmuştu; bu, yasama yetkisinin devri olarak değerlendirildi. İptal, oyçokluğuyla (Ömer Çınar ve Metin Kıratlı karşı oy) yapıldı. Fıkranın kalan kısmı da 6216 sayılı Kanun m. 43/4 gereğince iptal edildi.

Karşı Oy Gerekçesi: Karşı oyda, Kanun'un 29 vd. maddeleriyle hizmet birimleri düzenlendiği, değişikliklerin sınırlı olduğu savunuldu.

2. Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği Kanunu (5174 sayılı) m. 53/6. Cümle

Kanun'un 6. maddesi ile değiştirilen 53. maddesinin altıncı fıkrasının üçüncü cümlesinde yer alan "...Bakanlık tarafından çıkarılacak yönetmelikle belirlenir." ibaresi iptal edildi. Bu, ürün ihtisas borsalarında teminat ve garanti fonu esaslarını Bakanlık yönetmeliğine bırakıyordu. AYM, temel ilkelerin kanunda düzenlenmemesini Anayasa m. 7'ye aykırı buldu.

Gerekçede, yürütmeye belirsiz yetki tanınması yasama yetkisinin devrine yol açtığı belirtildi. İptal oyçokluğuyla (Muhterem İnce, Ömer Çınar, Metin Kıratlı karşı oy). Cümlenin kalan kısmı da iptal edildi.

Karşı Oy Gerekçesi: Kanun'da amaç ve koruma esasları belirlendiği, yönetmeliğin türevsel olduğu; sigorta ve sermaye piyasası benzeri düzenlemelere atıf yapıldı.

İptal Talebi Reddedilen Hükümler

4054 sayılı Kanun m. 43/2. Fıkra

Soruşturma bildirimini 15 gün içinde yapmayı öngören hüküm, Anayasa m. 2'ye (hukuk devleti, belirlilik) uygun bulundu. Savunma hakkı sonraki aşamalarda korundu; kamu yararı gözetildi.

6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun Değişiklikleri

• m. 63/1: "...ya da içeriğin çıkarılması ve/veya erişimin engellenmesi kararı..." ibaresi.
• m. 77/12: İnternet aykırılıklarında içerik çıkarma ve erişim engeli cümleleri.

Bu hükümler, önceki iptal (E.2022/70, K.2023/152) sonrası düzeltildi. Anayasa m. 13, 26 (ifade), 48 (teşebbüs özgürlüğü) kapsamında meşru amaçlı, orantılı ve aşamalı (önce bildirim, sonra engel) bulundu. 5651 sayılı Kanun ile uyumlu; yargısal denetim mevcut.

Yürürlüğe Giriş ve Yürürlüğün Durdurulması

İptal hükümleri, Resmî Gazete yayımından 9 ay sonra yürürlüğe girecek (Anayasa m. 153/3, 6216 sayılı m. 66/3). Yürürlük durdurma talepleri reddedildi.

Hukuk Profesyonelleri İçin Değerlendirme

Bu karar, idari özerklik ile yasama yetkisi dengesini yeniden çiziyor. Rekabet Kurumu avukatları personel davalarında, borsa hukuku uzmanları teminat sözleşmelerinde etkilenecek. Tüketici hukuku pratiğinde erişim engeli prosedürü netleşti. Karşı oylar, doktrinde tartışma yaratacak. İdare, yeni kanun düzenlemesiyle boşluğu doldurmalı; aksi halde hukuksal belirsizlik artar.

Okuma Önerisi: AYM'nin yasama yetkisi devri içtihatları (E.2021/73, K.2022/51) ve ölçülülük testleri (E.2022/70, K.2023/152).

(Kelime sayısı: 852)