AİHM Büyük Dairesi'nin Yasak/Türkiye Kararı: Silahlı Terör Örgütü Üyeliği Suçunda Bireysel Sorumluluk ve Gözaltı Koşulları

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) Büyük Dairesi, 5 Mayıs 2026 tarihli Yasak/Türkiye (Başvuru No: 17389/20) kararında, FETÖ/PDY (Fetullahçı Terör Örgütü/Paralel Devlet Yapılanması) üyeliği suçundan mahkum edilen Şaban Yasak'ın Sözleşme'nin 7. maddesi (kanunsuz suç ve ceza olmaz) ve 3. maddesi (işkence ve aşağılayıcı muamele yasağı) ihlalleri iddialarını inceledi. Karar, Türk ceza yargılamasında terör örgütü üyeliği suçunun manevi unsuru (kasıt/mens rea) ve cezaevi koşullarının Avrupa standartları açısından kritik bir emsal teşkil ediyor.

Davanın Arka Planı ve Ulusal Yargılama Süreci

Başvurucu Şaban Yasak, 1987 doğumlu bir Türk vatandaşı olup, Çorum'da FETÖ/PDY üyeliği suçlamasıyla yargılandı. 15 Temmuz 2016 darbe girişimi sonrası başlatılan soruşturmada, tanık beyanları, HTS kayıtları, Bank Asya hesap hareketleri ve sosyal güvenlik primleri delil olarak kullanıldı. Çorum Ağır Ceza Mahkemesi, 14 Şubat 2018'de TCK m. 314/2 uyarınca 7 yıl 6 ay hapis cezası verdi. Karar, Samsun Bölge Adliye Mahkemesi ve Yargıtay tarafından onandı; Anayasa Mahkemesi bireysel başvuruyu reddetti.

Deliller arasında:

• Tanık ifadeleri: Etkin pişmanlık hükümlerinden (TCK m. 221) yararlanan B.A., Y.B., A.B. ve H.E., başvurucunun 'Recep' kod adıyla BBTM (Büyük Bölge Talebe Mesulü) olarak öğrenci evlerini yönettiğini, sohbetler düzenlediğini iddia etti.
• HTS kayıtları: Örgüt şüphelisi E.B. ile iletişim.
• Bank Asya işlemleri: Ocak 2014'te 2.000 TL yatırma.
• SGK primleri: Çorum Eğitim Hizmetleri A.Ş. tarafından ödenme.

Yerel mahkemeler, bu delillerin süreklilik, çeşitlilik ve yoğunluk arz ettiğini belirterek üyeliği sabit gördü.

AİHM Büyük Dairesi'nin İncelemesi

Madde 7 İhlali: Nullum Crimen ve Nulla Poena Sine Lege

Büyük Daire, 11'e 6 oyla ihlal tespit etti. Ana gerekçeler:

1. Kasıt Unsurunun Bireyselleştirilmemiş Değerlendirilmesi: TCK m. 314/2'de öngörülen suçun manevi unsuru (doğrudan kasıt), örgütün şiddet içeren amaçlarından haberdarlık ve gönüllü katılımı gerektirir. Yerel mahkemeler, başvurucunun eğitim yapılanmasındaki rolünü (BBTM) genel örgüt hiyerarşisiyle ilişkilendirdi ancak:

   • Kişisel/fonksiyonel/hiyerarşik bağını somutlaştırmadı.
   • Örgütün dini hareketten terör örgütüne dönüşümünden haberdarlığını kanıtlamadı.
   • Zamansal unsuru (2010-2014) bağlamında inceleme yapmadı (darbe girişimi öncesi).

   Karar, Yargıtay içtihadını (ör. E.2017/16-956, K.2017/370) anımsatarak, alt kademe üyelerde hata (TCK m. 30) savunmasının vaka bazında incelenmesini zorunlu kıldı.

2. Bireysel Sorumluluk İlkesi: Nulla poena sine culpa gereği, cezalandırma zihinsel bağlantı (mens rea) gerektirir. Mahkemeler, genel örgüt değerlendirmesine dayanarak toplu sorumluluk uyguladı.

Daire'nin aksine, Büyük Daire Yüksel Yalçınkaya ([GC], no. 15669/20) ile paralellik kurdu: ByLock kullanımından farklı olsa da, deliller kasıt unsurunu makul şüphenin ötesinde ispatlamadı.

Madde 3 İhlali: Cezaevi Koşulları

9'a 8 oyla ihlal. Çorum L Tipi Cezaevi'nde (F-5 ve F-10 birimleri):

• Aşırı Kalabalık: Kişi başına 3,6-6 m² alan (Muršić [GC] standardı: <3 m² güçlü varsayım).
• Uyku Koşulları: 14 ay yerde yatak (ortak alanda, sürekli ışık/gürültü).
• Hijyen/Su: 37-47 mahkum için 2 tuvalet/duş; su erişimi sınırlı.
• Avlu: 64 m², 8-12 saat erişim yetersiz.

Kümülatif etki, asgari şiddet eşiğini aştı (İlerde ve Diğerleri, no. 35614/19).

Hukuki Değerlendirme ve Avukatlar İçin Çıkarımlar

Terör Suçlarında Savunma Stratejileri

• Kasıt İspatı: Tanık beyanları (etkin pişmanlık) ve dolaylı deliller (HTS, Bank Asya) bireysel bağlantıyı somutlaştırmalı. Hata savunması (TCK m. 30) zamansal/ bağlamsal argümanlarla güçlendirilmeli.
• Yargıtay İçtihadı: Örgüt hiyerarşisi (7 katman), süreklilik/yoğunluk kriterleri korunmalı; ancak AİHM, alt kademede 'gerçek katılım'ı zorunlu kılıyor.

Cezaevi Koşulları ve 3. Madde

• İspat Yükü: Hükümete geçer; fotoğraflar/kayıtlar talep edin.
• Telafi: Yeniden yargılama (CMK m. 311/1-f) + manevi tazminat.

Genel Etkiler

• İkincillik Sınırı: AİHM, delil değerlendirmesini 7. maddeye taşıdı; yerel mahkemeler mens rea'yı titizleştirmeli.
• Yeniden Yargılama: Karar, CMK m. 311/1-f ile uyumlu; FETÖ davalarında emsal.

Bu karar, terör üyeliği suçlarında bireysel sorumluluğu vurgulayarak, Türk yargı pratiğini dönüştürme potansiyeli taşıyor. Avukatlar, delil zincirini kasıt odaklı yeniden yapılandırmalı.

Okuma Süresi Tahmini: 12 dakika

Kaynak: AİHM Yasak/Türkiye [BD], no. 17389/20, 5 Mayıs 2026